Stage It! (Part 3): SCRIPTED

Brendan Fernandes, The Working Move (2012/2014), Courtesy of the Artist.
Brendan Fernandes, The Working Move (2012/2014), Courtesy of the Artist.

 

Programma

Perfomances:

Lezingen:

Het Stedelijk presenteert met trots de derde en laatste aflevering van de performancereeks Stage It!. VoorStage It! (Part 3): SCRIPTED nodigen we de kunstenaars Brendan Fernandes, Pil & Galia Kollectiv,Sander Breure & Witte van Hulzen en Michael Portnoy en de theoretici Mathieu Copeland, Joe Kelleher, Sophie Berrebi en Kati Röttger uit om van gedachten te wisselen over de rol van het script in de hedendaagse performancekunst. Het derde deel van Stage It! bevat vier performances (waarvan drie nieuwe, die in opdracht van het Stedelijk zijn gemaakt) en twee avonden met lezingen.

Centraal staat hierbij de vraag wat nou eigenlijk het ‘object’ van de performancekunst is. Performance is een medium dat zich in de tijd afspeelt en vergankelijk is, en het heeft zich daardoor meestal onttrokken aan de traditionele categorieën van de beeldende kunst, die immers uitgaat van het bestaan van een tastbaar en ‘permanent’ kunstobject. Peggy Phelan schrijft in haar boek Unmarked: The Politics of Performance (1993) dat het zogenaamde onvermogen van de performance om een ‘object’ te worden juist een uitstekend middel is om verzet te bieden tegen de kapitalistische structuur van de kunstmarkt. Dit roept op zijn beurt de vraag op of performances gedocumenteerd en opnieuw uitgevoerd kunnen worden: kan een performance maar één keer bestaan, als een uniek moment in ruimte en tijd, of kunnen we een performance opnieuw ervaren via (audio, video en/of fotografische) documentatie of een heropvoering van het werk? In de praktijk worden veel van de vroege performancewerken uit de beeldende kunst van de jaren zestig en zeventig op dit moment tentoongesteld als video of in de vorm van fotodocumentatie.

De vraag naar de ontologie van de performance - dat wil zeggen, naar de relatie tussen de performance als een eenmalige gebeurtenis en de documenten die daaruit voortkomen - wordt nog verder gecompliceerd door de toenemende neiging bij kunstenaars om een script te gebruiken bij de ontwikkeling van hun performancewerk. Het script is uitgegroeid tot een object waarmee de uiteindelijke performance wordt uitgedacht en vervolgens uitgevoerd, en in sommige gevallen ook her-opgevoerd. Dit voegt niet alleen nóg een 'object' toe aan het samenstel van performance en document(atie), maar betekent ook een radicale verandering omdat het werk hiermee dus opnieuw kan worden uitgevoerd, desgewenst zelfs eindeloos vaak. Waar in performances uit het verleden toeval, improvisatie en herhaling vaak als sleutelelementen van het werk fungeerden, zorgt de aanwezigheid van een script voor nieuwe en meer geplande parameters. Bovendien verandert de status van het lichaam van de kunstenaar zelf, want bij performances op basis van een script wordt over het algemeen gebruik gemaakt van acteurs, uitvoerende kunstenaars en amateurs om in plaats van de kunstenaar het script te vertolken.

Het zou te ver gaan om te stellen dat de performance aan de hand van een script een geheel nieuw verschijnsel is, want er zijn voorbeelden van performances van onder meer Fluxus die gebaseerd waren op een tekst waarin de regels voor de performance stonden uitgeschreven. Ook moet er nog gedegen onderzoek worden gedaan naar de onderlinge relaties tussen dit soort performances uit het verleden en de conceptuele kunst (met name werken die alleen als instructie bestaan). De historische verwijzingen vestigen ook de aandacht op een terminologisch probleem. Het woord ‘script’ is natuurlijk een begrip uit de theaterwereld. Andere woorden voor een document met instructies voor een performance zijn: ‘score’, ‘choreografie’, ‘notatie’ en ‘scenario’, ontleend aan muziek, dans en film/televisie. Een specifiek vocabulaire voor het beschrijven van het tekstuele object dat over de live-performance gaat, moet nog worden ontwikkeld. Anderzijds wijzen de talloze leenwoorden ook op het fundamenteel interdisciplinaire karakter van de performancekunst en van belangrijke historische voorgangers uit de Fluxus-beweging en conceptuele kunst – denk aan het werk van John Cage, Yoko Ono, Yvonne Rainer, Simone Forti, Joan Jonas, Bruce Nauman en vele anderen.

Stage It! (Part 3): SCRIPTED is een poging de vragen over het gebruik van scripts in de (hedendaagse) performancekunst te verzamelen, om daarmee een besef te creëren dat als uitgangspunt kan dienen voor verder onderzoek. Het programma is losjes opgebouwd rond de ter discussie staande thema's, aan de hand van vier performances door een aantal hedendaagse kunstenaars. Alle werken onderzoeken de verschillende functies van het script: als object dat zich nooit helemaal materialiseert in de performance, als object dat de basis vormt voor de performance als gebeurtenis, als object dat (on)zichtbaar is tijdens de performance, als object dat onafhankelijk bestaat van de performance, enzovoort. De lezingen bieden de context om nader in te gaan op de positie van het script als belangrijk ‘object’ in de historische en hedendaagse performancekunst.

Over Stage It!

De eerste twee afleveringen van de reeks Stage It! vonden plaats in het Stedelijk Museum, direct na de historische heropening van het museum in september 2012. Stage It! (Part 1) onderzocht de relaties tussen het lichaam dat zich door de ruimte beweegt, het museum als plek voor performances en het gesprek tussen de verschillende generaties over performancekunst. Het programma omvatte nieuwe werken van Andrea Geyer, MPA en VALIE EXPORT (27 september 2012). De aflevering hierna had als uitgangspunt een aantal dramatische gebaren in de nieuwe en historische architectuur van het Stedelijk Museum en onderzocht het verband tussen theatraliteit en de performancekunst, met performances van Pablo Bronstein, Dominique Gonzalez-Foerster en Sharon Hayes & Brooke O'Harra. Hendrik Folkerts en Vivian Ziherl waren de co-curatoren van de eerste twee delen. De curator van Stage It! (Part 3): SCRIPTED is wederom Hendrik Folkerts, in samenspraak met de deelnemende kunstenaars.