made in commons

Made in Commons is het eerste samenwerkingsproject in het kader van het driejarige Global Collaborations-programma van het Stedelijk Museum, waarin het museum een goed geïnformeerde blik wil vormen op de hedendaagse kunst vanuit een mondiaal perspectief.

De tentoonstelling en het activiteitenprogramma Made in Commons is het resultaat van de samenwerking tussen Stedelijk Museum Bureau Amsterdam, en KUNCI Cultural Studies Center in Yogyakarta, Indonesië. In het eerste deel van dit samenwerkingsproject – deel twee zal halverwege 2014 plaatsvinden in Yogyakarta – staat de notie van commons centraal. Traditioneel verwijst het begrip commons naar de natuurlijke (hulp)bronnen die onder het gezamenlijke beheer van een gemeenschap of organisatie vallen en waarop geen afgebakende rechten bestaan, zoals bijvoorbeeld de oceaan, bossen, grasland, de atmosfeer, zonlicht, biodiversiteit et cetera. Kortom, hulpbronnen die gedeeld en gebruikt worden en waarvan iedereen kan genieten. Vandaag de dag wordt het begrip commons vooral gebruikt binnen een culturele context en de publieke sector, bijvoorbeeld voor literatuur, ons culturele erfgoed, kennis, onderwijs, open source software (zoals Wikipedia), de gezondheidszorg of de openbare ruimte.

Velen zien in het fenomeen commons, en in het in commons beheren van goederen en middelen, een alternatief voor het paradigma van het marktdenken en neoliberale privatiseringsgolf. Meer en meer zaken die traditioneel in het bezit van de gemeenschap waren, zijn de laatste decennia overgegaan naar particulier eigendom, waarbij het maken van winst voor en door weinigen een van de neveneffecten was. Ook in de hedendaagse beeldende kunst is er een groeiende belangstelling – en kritische reflectie - op de notie van de commons. 

Commons in kunst

Voor de tentoonstelling Made in Commons in Amsterdam hebben KUNCI en SMBA tien in Nederland en Indonesië werkende kunstenaars en -collectieven uitgenodigd. Hun werk vertegenwoordigt een spectrum van kunstpraktijken gebaseerd op het verdelen van gemeenschappelijk middelen en collectieve activiteiten. Hoewel geen van de tentoongestelde werken per se een directe relatie claimt met het discourse omtrent commons, raken alle werken aan onderwerpen die erin centraal staan: samenwerking, het (ver)delen van middelen, arbeid, eigendom, auteurschap, participatie, uitwisseling van kennis, machtsverhoudingen, toegang en uitsluiting.  Een van de vragen die zowel in de getoonde werken als in de individuele praktijken van de kunstenaars centraal staat, is hoe wij, als maatschappij, vorm kunnen geven aan een gemeenschappelijk gebruik van onze hulpbronnen en welke rol kunst in dit opzicht kan spelen. Wat is de betekenis van commons binnen de context van sociale relaties en  organisatievormen? Of op het gebied van cultuur en de culturele relaties tussen landen? 

Een andere belangrijke kwestie die in bijna alle onderdelen van Made in Commons aan bod komt, is de vraag of de concepten van kunst en commons elkaar uitsluiten. Kunst vereist altijd een bepaalde vorm van auteurschap en eigenaarschap, en ontleent een deel van haar (economische)waarde aan de verbondenheid met deze naam. Terwijl commons juist wordt gedefinieerd door de afwezigheid van eigendom, of de aanspraak op eigendom. Het idee van commons en beeldende kunst staan dus op gespannen voet, en de scheidingslijn tussen commons en commodification (de kunstmarktlogica) wordt snel troebel. Desalniettemin beschouwd het merendeel van de kunstenaars in de tentoonstelling kunst eerder als een collectieve actie dan als een product voor de markt. Samenwerking en co-creatie zijn niet alleen belangrijke pijlers in het ontstaan van het werk, ook in de relatie naar het publiek zijn participatie en gemeenschappelijkheid belangrijke eigenschappen. Het is dan ook niet verassend dat de bijdragen in Made in Commons vormen aannemen die zich onderscheiden van meer traditionele kunstvormen zoals schilderijen, sculpturen en andere makkelijke verhandelbare objecten. Zo bevat Made in Commons performances, acties, interventies en (permanente) installaties.  

PUBLICATIE, SYMPOSIUM EN ANDERE ACTIVITEITEN

Bij de tentoonstelling die plaats vindt in het SMBA, verschijnt er een publicatie met korte teksten bij het werk van de kunstenaars en een essay van de Indonesische antropoloog Nuriani Juliastuti waarin zij een toelichting geeft op de geschiedenis van collectieve kunstpraktijken in Indonesië. 

Op zondag 1 december organiseren het SMBA en KUNCI in samenwerking met CASCO – Office for Art, Design & Theory in Utrecht, het symposium What do we have in Common(s)?, waarin de verwikkelingen van kunst en commons met een diverse groep betrokkenen verder wordt uitgediept. Sprekers zijn onder meer de kunsthistoricus John Roberts, de antropoloog Nuriani Juliastuti en de kunstenaar Marysia Lewandowska. 

Daarnaast zal er een uitgebreid programma met performances, kunstenaarsgesprekken en rondleidingen plaatsvinden. Meer informatie is te vinden op de site van het Stedelijk Museum Bureau Amsterdam

Global Collaborations/Made in Commons  wordt mede mogelijk gemaakt dankzij de steun van Stichting Ammodo en het Mondriaan Fonds, met additionele steun van het Amsterdams Fonds voor de Kunsten, Prins Claus Fonds en Arts Collaboratory.